Анализа на повредите во република северна македонија во споредба со земјите од европската унија

Abstract

Повредите, особено оние здобиени на работното место, претставуваат значителен товар врз системите за јавно здравје, економската продуктивност и благосостојбата на работоспособното население. Овие тврдења се поткрепени од студијата на Ли, која покажува дека економскиот товар од повредите и болестите при работа е споредлив со оној од водечките болести како што се ракот и срцевите заболувања. На глобално ниво, повредите настанати на работно место се причина за значителна загуба на работни денови, долгорочни инвалидитети и предвремени смртни случаи, особено во секторите со висок ризик како што се градежништвото, производството, земјоделството и транспортот. Свесни за ова, земјите низ Европската Унија (ЕУ) развија сеопфатни рамки за спречување на повреди на работното место преку законодавство, безбедносни стандарди, едукација на работниците и институционален надзор. Рамковната директива 89/391/ЕЕЗ на ЕУ ги утврдува општите принципи за безбедност и здравје при работа, формирајќи го камен-темелникот на нејзиниот правен и политички пристап.
Спротивно на тоа, многу земји кои не се членки на ЕУ, вклучително и Република Северна Македонија (Република Северна Македонија), продолжуваат да се соочуваат со предизвици во усогласувањето на нивните системи за безбедност и здравје при работа со најдобрите практики забележани во земјите-членки на ЕУ. Иако Македонија усвои неколку законски реформи и регулаторни рамки насочени кон подобрување на безбедноста на работното место, стапките на повреди остануваат релативно високи, а ефективноста на имплементацијата варира во различни сектори и региони. Неодамнешните истражувања што ги опфаќаат периодот 2010–2021 година истакнуваат дека Република Северна Македонија регистрирала над 1.700 несреќи на работното место, при што речиси една четвртина резултирала со смрт.
Процесот на европска интеграција и усогласување со стандардите на ЕУ претставува и предизвик и можност за Република Северна Македонија. Компаративната анализа со земјите од ЕУ може да понуди вредни сознанија за системските, правните и практичните разлики што влијаат на стапките и резултатите од повредите. Додека земјите-членки на ЕУ имаат корист од хармонизирани механизми за собирање податоци, силно институционално спроведување и култура на безбедност при работа, Република Северна Македонија продолжува да го развива потребниот капацитет за постигнување споредливи нивоа на заштита и превенција. Оваа потреба е дополнително нагласена во извештајот на Европската комисија за Северна Македонија од 2024 година, кој препорачува зајакнување на Државниот инспекторат за труд и развивање на унифициран систем за следење на повредите и смртните случаи при работа.
Целта на оваа студија е да ја испита моменталната состојба на повредите на работното место во Република Северна Македонија и да ги спореди со оние во избрани земји од ЕУ. Со идентификување на клучните трендови, фактори на ризик, институционални практики и празнини во политиката, истражувањето придонесува за подлабоко разбирање на тоа како повредите на работното место се управуваат на национално ниво и како тоа се споредува со контекстот на ЕУ. На крајот на краиштата, наодите имаат за цел да го поддржат креирањето политики засновани на докази и да го промовираат усвојувањето на ефективни стратегии за превенција на повреди и подобрување на безбедноста при работа во Република Северна Македонија.